Klabanus

~~Klabanus/Clabanus

Velen hebben zich afgevraagd wat Klabanus betekent. Het gaat over het gebied dat ten noorden van de Voorsterweg ligt in de meest oostelijke punt van Loenen, met een overloop naar Voorster/Klarenbeeks grondgebied. Het is een onderdeel van de Loenense Hooilanden, De lende in het dialect. In het noordoosten wordt het begrensd door het Lampenbroek, dat in de gemeente Voorst ligt. Veel woordenboeken heb ik nagekeken zowel middeleeuwse als oud-Nederlandse en oud-Duitse. Nergens het bewuste woord te vinden. Ook googelen leverde niet het juiste resultaat op. Het liep op een toevalstreffer uit. Bij Coda Apeldoorn zag ik bij de woordenboeken een minuscuul woordenboekje staan: “Woordenboek van het Deventer dialect”. En daar staat het in: Klabanus of Kabanus: Een joekel van een huis. En dat moet het zijn. Het woord is verwant aan het Spaanse “Cabana” wat klein huisje of hut betekent. Op de overzichtskaart van het kadaster uit het jaar 1832 staat “Klabanna”.
     Situering
Op de eerste kadastrale kaart van 1832 heeft het huis Klabanus als aanduiding kadastrale gemeente Beekbergen sectie C nummer 58. Eigenaar was de weduwe Gerrit van Delden. Dat is nu ongeveer op de plek van huis Voorsterweg 287, waar nu de familie Boesveld woont. Net tegenover het drie gemeentepunt Apeldoorn, Voorst en Brummen, net aan de linkerkant van de zandweg die naar Voorstweg 295  loopt, waar de familie Arendsen woont. De boerderij van de familie Arendsen stond er in 1832 nog niet.
    Boerderij de Klabanus sinds 1832.
In de eerste kadastrale leggers van 1832 wordt de weduwe Gerrit van Delden als eigenaresse genoemd, van beroep herbergierster. Geeft dat aan dat dit huis een herberg was of tevens een herberg? Na haar vinden we Jan Rutgers Modderkolk, “opziener der jagt”. Als vruchtgebruiker staat vermeld Jenneken  Modderkolk. In 1861 wordt het huis verkocht aan Hendrik Jan Modderkolk, landbouwer, getrouwd met Aaltje Brink, geb. 10 aug. 1833 in Empe. Aaltje Brink trouwt later met Hendrik  Kappert, landbouwer. Zoon Hendrik Jan Kappert, geb. 23 okt. 1863 in Loenen is  de volgende eigenaar en was getrouwd met Engelberta Johanna Regelink. Hij laat het huis in 1913 slopen en ongeveer op dezelfde plek, iets meer richting Loenen wordt een nieuw huis gebouwd. Architect is Hendrik Derk Lükkes, woonachtig te Voorst. Zwier Kappert, geb. 27 juli 1899 in Loenen, was de volgende eigenaar/bewoner. Hij betrekt het huis in 1934. Hij was getrouwd met Willemina Hartgers. Bij Zwier wordt in het bevolkingsregister vermeld dat hij een vuurwapen had. Dat klopt wel want hij had een jachtgeweer en vergunning om te jagen. In 1978 wordt het huis verkocht aan Herman Boesveld, geb. 25 sept. 1936 in Voorst, pluimveehouder, wonende iets verderop Clabanusweg 22 A in Voorst/Klarenbeek. Hij was getrouwd met Eva Maria Vos. Hij ging er zelf niet wonen. Eerst woonde een werknemer  van hem erin en daarna zijn zoon met gezin.
    Vermeldingen.
De naam Klabanus komt al in heel oude stukken voor. Vermoedelijk heeft die boerderij er al eeuwen gestaan. In 1750 wordt de meest zuidelijke grenspaal bij de Klabanus geplaatst door de Heerlijkheid Het Loo, waar onder toen de hele gemeente Apeldoorn viel. In het gemeentearchief van Voorst komt de volgende akte voor die dateert van ongeveer 1829: “R.W. Krepel, koperfabrikant, verkoopt aan de gemeente Voorst een stukje bosgrond, groot vier roeden en vier en vijftig ellen, schietende op het eind aan stuk een bouwland behorende onder het erve den Bluemink onder Voorst, bij de zogenaamde Clabanus, het stukje bosgrond gebezigd tot het aanleggen van een nieuwe weg en het daarstellen van de oprit van een aldaar nieuw gelegde brug”.  In de Apeldoornsche Courant van 9 juli 1898 wordt vermeld dat publiek verkocht gaat worden voor de heer van de Ham 3 percelen gras in de Klabanus. De Voorsterweg wordt in 1923 in de gemeentelijke stukken van Apeldoorn aangeduid als “de noordwaartse afbuiging rijksweg (hoofdweg) via Klabanusbrug tot grens Voorst, richting Achterste Molen en Klabanus. Op 12 maart 1925 wordt in de gemeenteraad van Apeldoorn besloten tot de gedeeltelijke ontginning van de lage gronden bij de Klabanus, oostelijk van het kanaal en het waterpassen en in kaart brengen van een onderdeel van de Loenermark gronden. Er waren in dat gebied 45 gerechtigden. 
In het doopboek van de Nederlands Hervormde kerk van Loenen wordt vermeld dat op 1 januari 1781 een kind van Klaas Klabanus is overleden. Of hij op de Klabanus woonde  staat er niet bij. Verder staat in het overlijdensboek van 1782 van diezelfde kerk dat op 17 mei 1782 is overleden “de vrouw van Klaas van den Berg in de Klabanis”. Misschien zijn deze twee Klazen dezelfde persoon.
     Schrijfwijze
Soms wordt er gesteggeld hoe Klabanus geschreven moet worden, me een C of met een K? Wel in vroeger tijden was er geen uniforme spellingswijze, dus beide schrijfwijzen komen voor. Na 1800 wordt het gebied in de gemeente Apeldoorn aangeduid met een K en in de gemeente Voorst met een C. Of hier een officieel document achter zit?

Bronvermelding:
1. Literatuur:  - Kadastrale atlas Gelderland 1832; Beekbergen
- Aardoom, L; Caart der limitten van de hooge en vrije heerlijckhijdt van Het Loo. Een 18e eeuwse kartering van de gemeente Apeldoorn 1989.
- Apeldoornsche Courant 9 juli 1898.
- Baalen, H.J.; Woordenboek van het Deventer dialect, 1986. Zie: http://www.detaalvanoverijssel.nl/salland-1
2. Archieven: -  Kadastrale archieven in het Gelders Archief: Digilegger, alleen te       bekijken in het Gelders Archief zelf. Het gaat om
Kadastrale gemeente Beekbergen sectie C nummer 58. De artikelnummers 479 – 1428 – 3252 – 6173 – 6224.
Coda Archief: Kaart 1809 van J. de man
- Archief gemeente Voorst 1608-1939 inv. Nr. 1058 volgnr. 12.
- Coda secretarie-archief gemeente Apeldoorn 1916-1945 inv. Nr. 214. Dossier 169/1923.
- Idem ingekomen stukken 1916-1945 inv. Nr. 152 dossier 29/1918 briefnummer 76
- Idem notulen gemeenteraad 12 maart 1925 inv. Nr. 152. De notulen 1916-1985 zijn digitaal te bekijken op de Coda site: archief-bronnen-gemeenteraadsnotulen.
- Documentatiemap Coda Archief nr. 98 volgnr. 24.
- Doop-en begrafenisboek Ned. Herv. Gem. Loenen 1781 en 1782. Te bekijken op de site van het Gelders Archief: Archief-Personen-doopboeken etc.

Willem Klomp.